liLimburgisch

Pioen: De twielingzuster vaan de pioen

Aug 12, 2025

Leve ‘n boodsjap

Pioen is ein vaan de zès bekinde blomme vaan mien land oet de oudheid. De "meis" in ut gezègkde "Onder hónderde blomme is de naam de aajdste" verwies nao pioen. De naam “pioen” woort veur ‘t iers opgeteikend in de “Shennong Bencao Jing” (Shen Nong’s Klassiek vaan Materia Medica) tiedes de Qin- en Han-dynastieje. Vanwege zien charmante vörm en levendige kleur is ‘t homofonisch mit ‘t Chinese karakter “婥約” (婥約), wat ‘n prachtige uterlik besjrijf, vandao de naam “shaoyao”. ‘t Is ouch bekind es ‘jiangli’, ‘moguhua’ en ‘lanweichun’.

Cui Bao oet de Jin Dynastie sjreef in zien "Gujin Zhu" (Aantekeninge euver de awwe en moderne tied): "D’r zien twie soorte pioen: kruudachtige pioen en houtpioen. De houtpioen heet groete, duuster-kleurige blomme en weurt dèks pioen geneump." De Tang Dynastie verwees nao de pioen ouch es "houte pioen." De pioen en de pioen staon dus bekind es "de twie meis opvallende blome." Hun blomvörm zien geliek, en versjille in hun kruudachtige en houtachtige aard. Li Shizhen zag oets: "Onder alle blomme is de pioen de ierste en de pioen de twiede. Daorum neume lui de pioen de keuning vaan de blomme en de pioen de minister vaan de blomme." Dit bevestegde de status vaan de pioen es de minister vaan blomme. Pioen is ‘n mierjarige kruud mit groete blomme in versjillende vörme. Dees mit minder blomblajer umvatte enkele, lotus-, chrysant- en roosvörme, onderwieles dees mit mie blomblajer terrasseerde, laurier, gouwe ring, kroen en hortensia vörm umvatte. De versjeieheid aan blomvörm kin mie es tien bereike. De blomme zien levendig en kleurriek, mit wit, greun, geel, roze, lavendel, paors-roed, roed en mierdere-kleurige variëteite, mit paors-roed en roze es de dominante kleure. Pioene bloeie vaan mei tot juni, in ‘t late lente. Umdet pioenbloeme in de awdheid woorte gebruuk um de Qingming- en Lixia-zonneterme te identificere, is ‘t volksgezegde "Zuug nao pioenbloeme drei daag nao de Lixia" verspreid.

Pioene zien inheems in mien land en Noord-Azië. Ze zien kawd-tolerant en aonpasbaar, en were gekweek es sierplante. Ze zien veur boumpioene en datere mie es 4.000 jaor trök. Es ‘t land mit de riekste variëteit en soort Paeonia, is mien land verantweurdelek veur ongeveer ein-derde vaan de Paeonia-soorte ter wereld. Daorum is mien land zoewel ‘n distributiecentrum veur wilde pioensoorte es ‘n cultivatiecentrum veur pioenvariëteite.

De oersprunk vaan de pioenkweek geit trök op de Xia-dynastie. Tiedens de Wei-, Jin- en Zuideleke en Noordeleke Dynastieje begos mien land wilde pioene te introducere en te tamisere. "'t Jin-paleispaviljoen" vermeldt: "'t Jin-paleispaviljoen heet de naam Huizhang, en veur de hal zeen zes pioenbedde geplant." Pioene woorte gebruuk veur sierdoeleinde bie ‘t keizerlijk hof. Tiedens de Sui- en Tang-dynastieje woorte pioene erg populair en naom de cultivatie drasties touw. Ze begoste ouch in gewoene hoeshawwes te versjiene, en gediechte aon hun begoste te versjiene. Meng Jiao's gedich "Viewing Flowers" lees: "Elke hoes heet pioen, zoe zach en zach." Tege de Song-dynastie bleve d’r nuuje pioenvariëteite veur tuinbouw opkómme. De "Yangzhou Peony Catalogue" vaan Wang Guan heet ach nuie variëteite, boe-oonder "Yuyi Huang", "Yanghua Guanzi" en "Yuanhuang Guanzi." Tiedens de Ming- en Qing-dynastieje woorte pioene steeds populairder. Liu Kai's gedich "Pioen bekieke in 't ooste vaan de stad" stèlt: "Boete de Xiaohuang-stad bloeie pioen en versjient de mörgegloed um de vief of tien mijl. Hoezer staon veur en achter de blomme, en eder hoeshawwes verbouwt ze wie moerbeibäöm en hennep." Pioene zien oongeluufelik populair. Op ‘t momint zien hun veurnaomste cultivatiegebiede in mien land Noord-China, Shaanxi en Zuid-Gansu, en ze were ouch breid gecultiveerd in mie es 50 len, boe-oonder de Vereinegde Staote, Fraankriek, Nederland en Japan.

Alhoewel ze gemekkelik te kweke en te oonderhawwe zien, höbbe pioene vleisige, robuuste wortele die geveulig zien veur waterversjlaag. Verheugde platforms zien gesjik veur ‘t plante in gebeje mit lestege drainage of hoeg neerslag.

Pieoen greuje in groepe en zien good-geschik um in groete vlekke te plante, wat adembenemende "zeje vaan blomme" creëert. In tuine kinne pioene were gecombineerd mit sjtein veur ‘n sjienbaarder effect. Pioene kinne ouch gebruuk were es gesnooje blome op bruilofte. De ierste opgeteikende vermelding vaan dees plant is te vinde in de sectie “Zhengfeng” vaan ‘t “Book vaan Leedjes”: “De man en de vrouw, die mekaar grappig pioene geve.” Pioen is un cadeau gewore tusse manslui en vrouwlui in zoewel dating- es afsjeidtije, wat un belofte vaan leefde of un geveul vaan vaarwel oetdrök. Daorum is pioen ouch bekind es "Jiangli", "Keli", "Heli" en "Licao", en is sinds de aajdheid 'n symbool vaan leefde in mien land.

Dit liet zien dat pioen ‘n zeer belangrieke tuinplant is, en oetstekende landsjaps- en ecologische veurdeile biedt in speciaal tuine, steielijke landsjap, in potplante, gesnooje blome en aandere tuin- en tuinbouwtouwpassinge.

Pioen is ouch ‘n traditioneel Chinese geneesmiddel, geneump in zoewel de “Shennong Bencao Jing” es de “Shanghan Zabing Lun.” Modern farmacologisch oonderzeuk bliek dat pioen ‘n groet aontal chemische componente bevat, boe-oonder terpene, glycoside, tannine, polysacharide en alkaloïde, die antibacteriële en antidepressieve eigesjappe vertoene. ‘t Is ouch effectief in ‘t verbetere vaan ‘t geheuge en immuniteit, en ‘t behandele vaan aandoeninge wie hartkloppinge en astma. Daorum is de awwe term "bloemgod" veur pioen tot vandaag de daag doorgegeve, en d’r is ‘n basis heiveur.

Snede Onderzeuk